Forex Tarihçe

FOREX TARİHÇESİ

Alışverişte para kullanılmaya başlanmadan önce insanlar ihtiyaçlarını takas yöntemiyle gideriyorlardı. Ellerindeki değerli eşya, maden, tahıl vb. karşılığında alışveriş yapmaktaydılar. Ama bu sistem yakın çevreler arasında kolayken, ilerleyen zamanlarda kısıtlamaları ve daha büyük çevrelere yayılma isteği bu takas sisteminin bırakılıp yeni bir sisteme geçilmesi ihtiyacını doğurdu.

Paranın ilk madeni olarak ortaya çıkması sonrasında taşıma kolaylığında dolayı kağıt paraya geçilmesiyle para sistemi başlamış oldu. Para sistemi ticaretin daha kolay ve hızlı yürümesini sağladı. İlerleyen zamanlarda ülkeler arasında para birimi ve değer farklılığı ortaya çıktı. İki farklı para birimine sahip ülke arasında ticaret yapılacağı zaman birimlerin dönüştürülmesi zorunluluğu ortaya çıktı. 20. Yüzyılda para kullanımına eşit değer verilmesi için para biriminin değeri altına endekslenmiştir. Para birimlerinin altına göre değiş tokuşu istikrarlı bir dönem yaşanmasına neden olmuştur. Ama ülke yöneticilerinin kendi kafalarına göre paranın değerini düşürüp enflasyona sebep olmaları yeni bir sistem kullanılması gerektiğini ortaya çıkartmıştır.

Bretton Woods Anlaşması – 1944

II.Dünya Savaşı sonrasında dünya ticaretini geliştirmek için yeni yöntemlerin aranması ve bu çalışmaların sonucunda 1944 yılında ABD’nin New Hampshire eyaletinin küçük beldesi olan Bretton Woods’ta Birleşmiş Milletler Para ve Finans Konferansı’nda imzalanan antlaşmadır. “Uluslararası Para Anlaşması” olarakta bilinir. Bretton Woods anlaşması ile para sisteminin özellikleri;

–  Anlaşmaya katılan ve parasını altına dönüştürülebilir yapmayı kabul eden her ülkenin parasının değeri dolara göre saptanmış. Dolar altın ile dönüştürülebilir olunca ülkeler arasında çok ince hesaplar olmadıkça ticaret altın üzerinden yapılmaya başlanmış. Anlaşmaya göre, 1 ons altın = 35 $ ya da 1 $ = 0.88867 altın olarak belirlenmiştir. ABD dış talep olduğunda doları bu paritesi üzerinden altına çevirmeyi kabul etmiştir.

–  Anlaşma çok özel ve düzeltilmesi olanaksız parasal dengesizliklerde herhangi bir ülkeye, parasının dolar karşısındaki değerini değiştirme olanağı tanımıştı. Ancak bu düzeltmeler için devalüasyon ve revalüasyon oranları en çok %10 olarak belirlenmiştir. Bu oranı aşacak bir durum söz konusu ise bu işlem IMF izni ile gerçekleştirilmesi kararına varılmıştır.

Bretton Woods sistemi 1971’e kadar devam etmiştir. Bu sistem sabit kur sistemidir.

Smithsonian Anlaşması – 1971

1971’de ABD’nin dolar-altın dönüştürülebilirliğine son vermesi ve dış ticarette tek yanlı olarak kısıtlayıcı önlemlere başvurması üzerine Batılı ülkelerin baskısı sonucu Smithsonian Anlaşması imzalanmıştır. Dolar diğer paralara göre %9 oranında devalüe edilmiş, altının ons fiyatı 35 $’dan 38 $’a çıkarılmıştır. Dolar paritesi etrafındaki dalgalanma marjı ise %1’den %2.25’e çıkartılmıştır. Dolarda yaşanan devalüasyonlar yüzünden, diğer ülkelerde paralarını sabit kur üzerinden birbirine bağlayarak dolar karşısında dalgalanmaya bıraktılar ve böylece anlaşma geçerliliğini 1973 yılında yitirdi. Bretton Woods sistemi de sona ermiş oldu.

Esnek Kur Sisteminin Başlaması

1973 yılının başlarında çoğu Batı Avrupa ülkesinde ve Japonya’da dolar kuru serbest bırakılmış ve sabit kur sisteminin yerine esnek kur sistemine geçilmiştir. Uluslar arası ticaretten etkilenen Japonya, Amerika gibi küçük ölçekli milli ekonomiler sabit döviz kuruna bağlı kalmıştır. Bu zamanla güçleşmiştir, çünkü uluslar arası sermaye devinimi Elektronik Bilgi İşlem Tekniği ve telekomünikasyondaki yeni gelişmeler kolaylaşıp hızlanmıştır, ayrıca kontrol de giderek zorlaşmıştır.

Esnek kur sisteminin başlaması Forex’in başlangıcı olmuştur.

Esnek kur sistemi bilanço artışı ve açığına yenilmiştir. IMF’nin ikinci değişiklik anlaşmasıyla üye ülkeler döviz kuru sisteminden feragat etmiş. Japonya ve ABD kendi istikrarlı para değeri ve ekonomi şartlarının sorumluluğunu üstlenmiştir. Altın, satın alma değerini kaybetmiştir. Bu yüzden de döviz kurunda fark edilir düzeyde bir dalgalanma olmuş ve kur devamlı değişiklik göstermiştir. Yani bugünkü, değişken kur sistemi ortaya çıkmıştır. Bu sistemde para birimlerinin değerleri temel arz ve talep kurallarına göre belirlenmektedir. Bu da forex piyasasının temelini oluşturmaktadır.

1960 yıllarının sonuna kadar döviz piyasaları sabit ve izşlem yapılamayan piyasalardı. Özellikle serbest dolaşım sonrası kazanç sağlayan bir piyasa haline gelmesiyle ve gelişen teknolojinin de etkisiyle forex dünyanın en büyük piyasası haline geldi. Sistemin en büyük özelliklerinden bir tanesi kaldıraç kullanılabilmesidir. Bu demek oluyor ki; paranız 100 katına kadar işlem yapılabilir.

Forex, döviz alım satım işlemlerinin ve değerli maden alışverişlerinin anlık olarak yapıldığı piyasadır. Ama Türkiye’de bu sisteme çok fazla güvenilmemektedir. Türkiye’de Forex firmaları SPK (sermaye piyasası kurulu) tarafından kontrol edilmektedir.


Başa Dön ↑